ZUS upraszcza zasady wypłaty zasiłków. Mniej formularzy i dokumentów

Mniej dokumentów, prostsze wnioski i ograniczenie obowiązku dostarczania zaświadczeń, które Zakład Ubezpieczeń Społecznych może pozyskać samodzielnie. To najważniejsze zmiany wynikające z nowego rozporządzenia dotyczącego dokumentów niezbędnych do przyznawania i wypłaty zasiłków.

Przepisy wejdą w życie 24 października i zastąpią dotychczasowe rozporządzenie z 8 grudnia 2015 r. Zmiany mają przede wszystkim ograniczyć formalności związane z ubieganiem się o świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Nowe rozwiązania będą istotne zarówno dla pracowników, jak i osób prowadzących działalność gospodarczą, w tym lekarzy, pielęgniarek, fizjoterapeutów i innych przedstawicieli zawodów medycznych prowadzących własne praktyki.

Zasiłek opiekuńczy. Jeden formularz zamiast dwóch

Jedną z najważniejszych zmian jest uproszczenie wniosku o zasiłek opiekuńczy, przysługujący m.in. osobom, które muszą czasowo zrezygnować z pracy, aby sprawować opiekę nad chorym dzieckiem lub innym uprawnionym członkiem rodziny. Dotychczas wykorzystywano dwa formularze: Z-15a oraz Z-15b. Od 24 października zastąpi je jeden wniosek – Z-15.

Zmieni się również zakres informacji wymaganych od osoby ubiegającej się o świadczenie. W nowym formularzu nie będzie już szczegółowych pytań o to, czy drugi rodzic dziecka pracuje lub jest zatrudniony w systemie zmianowym. Zamiast tego wnioskodawca złoży oświadczenie, że w okresie, za który ubiega się o zasiłek, nie ma innego domownika mogącego zapewnić opiekę.

Uproszczenie ma ograniczyć liczbę informacji, które trzeba podawać we wniosku, i ułatwić jego wypełnianie. Nie oznacza to jednak zniesienia pozostałych warunków przyznawania zasiłku opiekuńczego. Prawo do świadczenia nadal będzie oceniane zgodnie z obowiązującymi przepisami, w tym z uwzględnieniem ustawowych wyjątków dotyczących możliwości sprawowania opieki przez innych domowników.

Zasiłek macierzyński. Jeden wniosek na różne rodzaje urlopów

Zmiany obejmą również dokumenty wymagane przy ubieganiu się o zasiłek macierzyński. Dotychczasowe formularze ZAM, ZUR i ZAO zostaną zastąpione jednym, ujednoliconym wnioskiem ZAM. Będzie on służył do ubiegania się o zasiłek macierzyński za okres:

• urlopu macierzyńskiego;
• urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego;
• urlopu rodzicielskiego;
• uzupełniającego urlopu macierzyńskiego;
• urlopu ojcowskiego.

Osoba składająca wniosek będzie wypełniała wyłącznie część formularza dotyczącą okresu, za który ubiega się o świadczenie. Dzięki temu nie trzeba będzie korzystać z kilku odrębnych dokumentów w zależności od rodzaju urlopu.

Bez aktu urodzenia dziecka. ZUS sam pobierze dokument

Istotne ułatwienie dotyczy również dokumentów potwierdzających urodzenie dziecka. Jeżeli zasiłek macierzyński wypłaca ZUS, osoba ubiegająca się o świadczenie nie będzie musiała dołączać skróconego odpisu aktu urodzenia. Zakład sam pozyska dokument na podstawie danych podanych we wniosku. Potrzebne będą informacje o dziecku, w tym imię i nazwisko, numer PESEL oraz data i miejsce urodzenia. Należy również podać dane rodzica, w szczególności imię i nazwisko oraz numer PESEL. W przypadku jego braku możliwe będzie wskazanie serii i numeru dowodu osobistego lub paszportu.

Uproszczenie dotyczy przypadków, w których zasiłek wypłaca ZUS. Jeżeli wypłatą świadczenia zajmuje się płatnik składek, np. pracodawca, nadal wymagane będzie dołączenie skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka.

Nowe przepisy przewidują także dodatkowe rozwiązanie dla osób przyjmujących dziecko do rodziny zastępczej. Do wniosku o zasiłek macierzyński będzie można dołączyć orzeczenie sądu o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej wydane w trybie zabezpieczenia.

Przedsiębiorcy bez tego obowiązku

Zmiana szczególnie istotna dla osób prowadzących własną działalność gospodarczą dotyczy zaświadczenia płatnika składek Z-3b. Dotychczas dokument ten był wymagany m.in. przy ustalaniu prawa do zasiłków dla osób prowadzących pozarolniczą działalność oraz współpracujących z przedsiębiorcami. Od 24 października obowiązek jego składania zostanie zniesiony.

Uproszczenie obejmie:

• osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą;
• osoby współpracujące z przedsiębiorcami;
• duchownych opłacających składki na własne ubezpieczenia;
• marynarzy.

ZUS będzie rozpatrywał prawo do zasiłku na podstawie odpowiedniego wniosku oraz pozostałych wymaganych dokumentów, bez konieczności przedkładania Z-3b.

Dla lekarzy prowadzących indywidualne praktyki, właścicieli gabinetów i innych przedstawicieli zawodów medycznych pracujących na własny rachunek oznacza to mniej formalności przy ubieganiu się o przysługujące świadczenia. Nie zmieniają się natomiast same zasady nabywania prawa do zasiłku, w tym wymagania dotyczące podlegania ubezpieczeniu chorobowemu.

Świadczenie po zwolnieniu z wojska. Jakie dokumenty będą potrzebne?

Nowe przepisy określają również dokumenty wymagane od żołnierzy zwolnionych z czynnej służby wojskowej, którzy ubiegają się o zasiłek chorobowy za okres niezdolności do pracy przypadający po zakończeniu służby. W takim przypadku konieczne będzie dostarczenie do ZUS oświadczenia Z-10 oraz dokumentu potwierdzającego zwolnienie z czynnej służby wojskowej.

Zmiana ma doprecyzować sposób dokumentowania uprawnień do świadczenia w tej grupie ubezpieczonych.

Wejście w życie rozporządzenia wiąże się z aktualizacją dokumentów wykorzystywanych przy przyznawaniu świadczeń. Najważniejsze zmiany dotyczą formularzy Z-15 i ZAM oraz wycofania Z-3b. ZUS dostosuje również do nowych przepisów druki ZNp-7, Z-10, ZAS-53, Z-3 i Z-3a.

Nowe formularze będą dostępne na stronie internetowej ZUS od 24 października. Ich udostępnienie w systemie eZUS zaplanowano natomiast na połowę listopada.

Do czasu aktualizacji formularzy elektronicznych ZUS będzie przyjmował zarówno dotychczasowe druki dostępne w eZUS, jak i nowe dokumenty opublikowane na stronie internetowej Zakładu. Osoby ubiegające się o świadczenia nie muszą więc wstrzymywać składania wniosków do czasu zakończenia zmian w systemie elektronicznym.

Co nowe przepisy oznaczają dla ubezpieczonych?

Zmiany wchodzące w życie 24 października mają przede wszystkim charakter organizacyjny. Upraszczają dokumentowanie prawa do świadczeń, ale nie wprowadzają nowych zasad obliczania ich wysokości ani nie zmieniają podstawowych warunków przyznawania zasiłków.

Najwięcej korzyści odczują osoby ubiegające się o zasiłek opiekuńczy lub macierzyński, a także przedsiębiorcy, którzy nie będą już musieli składać zaświadczenia Z-3b. W praktyce oznacza to mniej dokumentów do przygotowania, prostsze formularze i ograniczenie konieczności dostarczania danych, które ZUS może uzyskać samodzielnie.

Dla ubezpieczonych najważniejsze jest, że od 24 października będzie można korzystać z nowych formularzy, a w okresie przejściowym również z dotychczasowych druków dostępnych w eZUS. Nie trzeba więc odkładać złożenia wniosku z powodu aktualizacji systemu.